Thợ đã nhận tiền ứng rồi bỏ ngang công việc mà không có lý do chính đáng là vi phạm hợp đồng dịch vụ. Bạn có quyền chấm dứt hợp đồng, đòi lại phần tiền ứng vượt quá giá trị việc đã làm, và đòi bồi thường thiệt hại có căn cứ — trong đó có thể gồm phần chi phí tăng thêm khi phải thuê người khác làm tiếp.
Cái khó không nằm ở chỗ luật có cho đòi hay không, mà ở chỗ chốt được giá trị phần việc đã làm, có chứng cứ việc thợ bỏ đi, và làm đúng trình tự để không biến mình thành bên vi phạm. Bài đi theo trình tự đó, từ lúc thợ bắt đầu vắng mặt đến lúc có người khác làm tiếp. Nếu số tiền lớn hoặc thợ đã cắt liên lạc hẳn, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem riêng hồ sơ của mình.
Thế nào là bỏ ngang và thế nào chỉ là chậm
Không phải thợ vắng vài ngày là bỏ ngang. Thợ có thể nghỉ vì ốm, vì đang chờ vật tư, vì trời mưa không làm được việc ngoài trời. Bỏ ngang là khi thợ ngừng làm kéo dài, không báo hoặc báo không có lý do chính đáng, không trả lời khi bạn hỏi, hoặc nói thẳng không làm nữa, hoặc chuyển sang làm công trình khác bỏ dở việc của bạn.
Ranh giới này quan trọng vì nếu bạn vội chấm dứt hợp đồng khi thợ chỉ chậm vài ngày có lý do, chính bạn có thể bị xem là đơn phương chấm dứt không đúng. Cách an toàn là nhắn hỏi trước, ghi lại câu trả lời, rồi đưa ra một hạn rõ ràng để quay lại làm.
Bộ luật Dân sự cho phép bên cung ứng dịch vụ đơn phương chấm dứt khi bên sử dụng dịch vụ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ, ví dụ không trả tiền đợt đã đến hạn. Nếu thợ bỏ đi vì bạn chậm trả tiền đợt đã hứa, câu chuyện đảo chiều: thợ không phải bên vi phạm. Trước khi đòi, hãy nhìn lại xem mình đã làm đủ phần của mình chưa.
Cũng có trường hợp thợ không bỏ hẳn mà làm nhỏ giọt: mỗi tuần ghé một buổi, xong một chút rồi đi công trình khác. Đây là chậm tiến độ kéo dài, và nếu giấy thuê có ghi ngày xong thì đó là vi phạm thời hạn. Cách xử lý giống phần dưới — nhắc bằng chữ, đặt hạn, ghi lại — chỉ khác ở chỗ bạn có thể chọn đề nghị thợ cam kết lịch làm cụ thể thay vì chấm dứt ngay.
Trình tự xử lý khi thợ vắng mặt kéo dài
Các bước dưới đây giúp bạn vừa giữ quyền của mình, vừa cho thợ cơ hội quay lại nếu họ có lý do:
- Nhắn tin hỏi lý do vắng mặt, nhắc lại tiến độ đã thoả thuận; giữ ảnh màn hình.
- Nếu không có trả lời hoặc lý do không chính đáng, nhắn tin hoặc gửi văn bản nêu hạn cuối để quay lại làm, ví dụ ba đến năm ngày, và nói rõ hệ quả nếu quá hạn.
- Trong thời gian chờ, chụp ảnh và quay video hiện trạng toàn bộ phần việc đã làm, có ngày giờ; nếu được, mời một người làm chứng như tổ trưởng dân phố hoặc hàng xóm.
- Quá hạn mà thợ không quay lại, gửi thông báo chấm dứt hợp đồng, liệt kê phần việc đã làm theo đánh giá của bạn, số tiền đã ứng, và đề nghị hoàn lại phần chênh lệch.
- Kiểm kê vật tư, dụng cụ thợ để lại; lập danh sách, chụp ảnh, cất giữ riêng và báo cho thợ đến lấy.
- Sau khi đã có đủ ảnh hiện trạng, mới thuê người khác làm tiếp.
Tin nhắn qua ứng dụng quen thuộc là đủ, miễn là gửi tới đúng tài khoản thợ vẫn dùng. Nếu thợ chặn liên lạc, có thể gửi thư bảo đảm tới địa chỉ thợ đã ghi trong giấy thuê, giữ biên nhận gửi.
Chốt giá trị phần việc đã làm
Số tiền bạn đòi lại bằng tiền đã ứng trừ đi giá trị phần việc đã làm đạt yêu cầu. Cách xác định giá trị phần đã làm tuỳ cách khoán:
| Cách khoán | Cách ước giá trị phần đã làm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Khoán theo đơn giá (mét, điểm, bộ) | Đếm khối lượng đã làm nhân đơn giá | Đơn giản nhất, ít tranh cãi |
| Khoán trọn gói một hạng mục | Ước tỷ lệ hoàn thành theo các bước của hạng mục | Nên nhờ một thợ khác ước để khách quan |
| Khoán trọn gói gồm vật tư | Giá trị vật tư đã dùng cộng công phần đã làm | Vật tư thợ mua để lại công trình được tính cho thợ |
| Khoán theo ngày công | Số ngày thợ thực sự làm | Cần có ghi chép ngày làm |
Phần việc đã làm nhưng làm sai, phải đục bỏ, thì không được tính đầy đủ; thậm chí chi phí đục bỏ có thể được tính vào thiệt hại. Ngược lại, phần làm đúng, dùng được, thì dù thợ bỏ đi bạn vẫn phải tính tiền cho họ — đây là chỗ nhiều chủ nhà hay quên khi đang bực.
Khi người thợ mới đến, nhờ họ xem và ghi nhận xét về phần việc cũ trước khi bắt tay vào làm. Nhận xét này là thêm một chứng cứ độc lập.
Những khoản có thể đòi và những khoản khó đòi
Tiền ứng vượt giá trị việc đã làm. Đây là khoản rõ ràng nhất. Thợ đang giữ một khoản tiền không có cơ sở, phải hoàn lại.
Chi phí tăng thêm khi thuê người khác. Nếu người làm tiếp đòi cao hơn phần việc còn lại theo giá cũ, khoản chênh lệch hợp lý có thể được xem là thiệt hại do việc bỏ ngang gây ra. Cần giữ báo giá của người mới và cho thấy mức đó không vô lý.
Chi phí sửa phần làm sai. Có ảnh chụp và nhận xét của người thợ mới là căn cứ tốt.
Thiệt hại kéo theo. Nhà phải ở trọ thêm, quán phải đóng cửa thêm vì việc kéo dài: có thể đòi nếu chứng minh được và nếu thợ biết trước hậu quả này khi nhận việc. Đây là phần khó chứng minh nhất.
Phạt vi phạm. Chỉ khi giấy thuê thợ có ghi điều khoản phạt. Không có thoả thuận thì không có phạt.
Khoản "bù tổn thất tinh thần". Trong tranh chấp hợp đồng sửa nhà thông thường, khoản này rất khó được chấp nhận; đừng xây kế hoạch thương lượng dựa vào nó.
Nếu chính bạn muốn dừng thuê thợ giữa chừng
Chiều ngược lại cũng xảy ra: bạn đổi ý không sửa nữa, hết tiền, phải chuyển nhà, hoặc mất niềm tin vào thợ dù họ chưa vi phạm gì rõ ràng. Bộ luật Dân sự cho phép bên sử dụng dịch vụ đơn phương chấm dứt khi việc tiếp tục không có lợi cho mình, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý, trả tiền công cho phần việc thợ đã làm, và bồi thường thiệt hại.
Thiệt hại của thợ có thể gồm vật tư đã đặt riêng cho công trình của bạn mà không trả lại được, những ngày công đã giữ lịch cho bạn và từ chối việc khác. Báo sớm, rõ ràng, và đề nghị một khoản thanh toán hợp lý cho phần đã làm là cách chấm dứt êm nhất.
Điểm cần tránh là "không nói gì, cứ thế không gọi thợ nữa" rồi không trả phần tiền đã làm. Khi đó bạn là bên vi phạm, và thợ có quyền đòi tiền cùng thiệt hại.
Khi thợ không chịu hoàn tiền
Nếu sau thông báo chấm dứt thợ vẫn không hoàn lại tiền, bước tiếp theo thường là hoà giải ở cơ sở nơi bạn hoặc thợ cư trú. Hoà giải không bắt buộc thợ phải tham gia, nhưng nhiều người chịu ngồi lại khi có người trung gian. Kết quả hoà giải thành nên được ghi thành biên bản có chữ ký hai bên.
Bước sau cùng là khởi kiện đòi tiền tại toà án có thẩm quyền. Với số tiền nhỏ, cần cân nhắc thời gian và công sức. Hồ sơ cần có: giấy thuê thợ hoặc tin nhắn thoả thuận, biên nhận tiền ứng, tin nhắn nhắc hạn và thông báo chấm dứt, ảnh hiện trạng, báo giá của người làm tiếp. Thủ tục kiện cụ thể là chủ đề riêng.
Có hai điều không nên làm. Thứ nhất, không giữ dụng cụ, xe của thợ để ép trả tiền — việc đó có thể khiến bạn bị coi là chiếm giữ tài sản người khác. Thứ hai, không đăng ảnh, tên tuổi thợ lên mạng với lời lẽ xúc phạm; ngoài việc không giúp đòi được tiền, bạn có thể phải chịu trách nhiệm về danh dự, uy tín của người khác. Trường hợp thợ nhận tiền của nhiều nhà rồi bỏ trốn có dấu hiệu chiếm đoạt, đó là chuyện của cơ quan công an, và bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi trình báo.
Phòng từ đầu: chia tiền ứng theo phần việc, không theo thời gian
Phần lớn các vụ thợ bỏ ngang gây thiệt hại nặng có một điểm chung: tiền ứng đi trước phần việc quá xa. Thợ nhận một khoản lớn ngay từ ngày đầu, làm vài hôm, rồi nhận được một công trình khác hấp dẫn hơn. Khi tiền đã nằm trong túi, động lực quay lại giảm hẳn. Cách phòng đơn giản nhất là để tiền đi sau việc, hoặc chỉ đi trước một khoảng vừa đủ.
Một cách chia thường dùng: đợt đầu vừa đủ để thợ mua vật tư hoặc giữ lịch, các đợt sau gắn với từng phần việc nhìn thấy được như xong phần đục phá, xong phần đi ống, xong phần ốp lát, và để lại một khoản sau khi bàn giao, chạy thử. Khi khoán nhân công và bạn tự mua vật tư, đợt đầu có thể rất nhỏ. Tỷ lệ cụ thể là chuyện hai bên thương lượng; điều quan trọng là tại mọi thời điểm, số tiền đã trả không vượt xa giá trị việc đã làm.
Điều này cũng công bằng với thợ: thợ biết chắc khi xong phần nào sẽ được trả phần đó, không phải chờ tới cuối mới cầm tiền. Ghi rõ lịch trả tiền theo phần việc vào giấy thuê thợ, và trả đúng hẹn, giúp bạn ở vị trí vững vàng nếu sau này phải đòi lại tiền.
Câu hỏi thường gặp
Thợ bỏ đi được bao lâu thì coi là bỏ ngang?
Luật không định một số ngày cố định. Thông thường, khi thợ đã được nhắc bằng văn bản và được cho một hạn hợp lý mà vẫn không quay lại, không có lý do chính đáng, thì có thể xem là vi phạm nghiêm trọng. Việc ghi rõ hạn và hệ quả trong tin nhắn nhắc là bước quan trọng.
Có được thuê thợ khác làm tiếp ngay khi thợ cũ vắng mặt không?
Nên chờ tới khi đã nhắc, đã quá hạn và đã gửi thông báo chấm dứt, đồng thời chụp đủ ảnh hiện trạng. Thuê người khác quá sớm có thể khiến thợ cũ nói rằng bạn mới là bên tự ý chấm dứt, và phần việc cũ bị che lấp không còn chứng cứ.
Dụng cụ thợ để lại ở nhà có được giữ lại để trừ nợ không?
Không nên. Dụng cụ vẫn là tài sản của thợ. Bạn nên lập danh sách, chụp ảnh, cất giữ và báo cho thợ đến lấy. Việc giữ đồ để ép trả tiền có thể khiến bạn từ bên bị thiệt thành bên phải chịu trách nhiệm.
Giấy biên nhận tiền ứng chỉ ghi số tiền, có đủ để đòi không?
Biên nhận chứng minh thợ đã nhận tiền. Để đòi lại phần dư, bạn còn cần chứng minh tiền đó là ứng cho việc gì và phần việc đã làm được bao nhiêu. Tin nhắn thoả thuận, ảnh hiện trạng và nhận xét của thợ mới bổ sung cho phần còn thiếu.
Thợ nói đã mua vật tư bằng tiền ứng, có phải trừ khoản đó không?
Nếu vật tư đã giao tới công trình và dùng được cho việc của bạn thì giá trị vật tư đó được tính cho thợ. Nếu thợ nói đã mua nhưng không giao, bạn có quyền yêu cầu thợ chứng minh hoặc giao vật tư, nếu không thì không trừ.
Báo công an khi thợ bỏ ngang có được không?
Tranh chấp hợp đồng thông thường là quan hệ dân sự, không thuộc việc công an giải quyết. Chỉ khi có dấu hiệu gian dối từ đầu để lấy tiền, như nhận ứng của nhiều nhà rồi bỏ trốn, mới có thể trình báo. Nên trao đổi với luật sư để biết tình huống của mình thuộc loại nào.