Với phần lớn động sản không phải đăng ký — vàng, trang sức, tiền, đồ dùng giá trị — pháp luật không bắt buộc việc tặng phải có giấy tờ. Nhưng khi giá trị lớn, khi có nhiều người trong gia đình quan tâm, hoặc khi món quà kèm điều kiện, một tờ giấy viết tay đủ ý là cách rẻ nhất để tránh tranh chấp về sau.
Tờ giấy đó không cần theo "mẫu chuẩn" nào. Điều quan trọng là nó trả lời được các câu hỏi mà người thứ ba — người thân khác, hoà giải viên, toà án — sẽ đặt ra: ai tặng ai, tặng cái gì, tài sản có thực sự là của người tặng không, có điều kiện gì, đã giao chưa, món quà có khiếm khuyết gì đã được báo trước.
Bài này đi qua từng phần nội dung nên có, chỉ ra khi nào giấy tay không đủ và phải làm thủ tục chính thức, cùng những lỗi viết hay gặp khiến tờ giấy mất giá trị chứng minh.
Phần thông tin hai bên và tài sản
Thông tin người tặng và người nhận. Họ tên đầy đủ, ngày sinh, số định danh cá nhân, nơi cư trú. Nếu người nhận là trẻ chưa thành niên, ghi thêm thông tin người đại diện nhận thay. Thông tin càng đủ, càng khó có tranh cãi về việc tặng cho ai.
Mô tả tài sản đủ để nhận dạng. Vàng ghi loại, trọng lượng, tuổi vàng, đặc điểm; đồng hồ, máy móc ghi hãng, số seri; xe ghi số khung, số máy, biển số. Mô tả chung chung "một ít vàng" dễ dẫn đến cãi nhau về số lượng.
Giá trị tham khảo. Không bắt buộc, nhưng ghi giá trị ước tính tại thời điểm tặng giúp các bên hình dung và hữu ích khi về sau phải tính toán, chẳng hạn khi chia di sản.
Giấy tờ kèm theo. Hoá đơn, phiếu bảo hành, giấy kiểm định, giấy đăng ký: ghi rõ đã giao những giấy tờ nào cùng tài sản. Giấy tờ gốc nên giao cho người nhận, người tặng giữ bản chụp. Với đồ có bảo hành, việc giao phiếu bảo hành giúp người nhận tự đi bảo hành mà không phải nhờ người tặng mỗi lần hỏng hóc.
Phần quyền sở hữu: tài sản có thật sự là của người tặng
Đây là phần hay bị bỏ qua nhất. Tờ giấy nên có một câu người tặng cam kết tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, là tài sản riêng hay tài sản chung, và nếu là tài sản chung của vợ chồng thì có sự đồng ý của người kia. Với tài sản chung, cách chắc nhất là cả vợ và chồng cùng ký tên bên tặng.
Lý do pháp lý rất rõ. Bộ luật Dân sự 2015 quy định trường hợp bên tặng cho cố ý tặng tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình mà bên được tặng không biết, thì bên tặng phải bồi thường thiệt hại cho bên được tặng khi chủ sở hữu đòi lại tài sản. Câu cam kết trong giấy không thay đổi được việc tài sản là của ai, nhưng là chứng cứ để người nhận đòi bồi thường nếu bị chủ thật đòi lại.
Ngoài ra nên ghi tài sản có đang cầm cố, thế chấp, cho thuê, cho mượn hay bị tranh chấp không. Một chiếc xe đang cầm cố mà đem tặng là chuyện rắc rối cho cả ba bên.
Phần khuyết tật: tặng đồ cũ cũng phải nói thật
Bộ luật Dân sự 2015 đặt cho bên tặng cho nghĩa vụ thông báo cho bên được tặng về khuyết tật của tài sản. Nếu bên tặng biết tài sản có khuyết tật mà không thông báo, thì phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại xảy ra cho người được tặng; nếu không biết thì không phải chịu.
Quy định này có ý nghĩa thực tế với đồ cũ có rủi ro an toàn: bình nóng lạnh đã từng rò điện, xe máy phanh yếu, nồi áp suất van hỏng, bếp gas đã từng xì. Người tặng biết mà im lặng, người nhận dùng và bị thiệt hại, thì người tặng có thể phải bồi thường dù không nhận đồng nào.
Vì vậy, giấy tặng cho đồ đã qua sử dụng nên có một dòng ghi tình trạng: hoạt động bình thường, những lỗi đã biết, những bộ phận đã thay. Người nhận ký xác nhận đã được thông báo. Cách này bảo vệ cả hai: người tặng chứng minh đã nói thật, người nhận biết rõ để sửa trước khi dùng.
Phần điều kiện, giao nhận và chữ ký
Sau phần tài sản và quyền sở hữu, tờ giấy cần thêm các nội dung về cách thức việc tặng diễn ra:
- Ý chí tặng không đền bù. Một câu rõ ràng rằng người tặng chuyển quyền sở hữu cho người nhận mà không yêu cầu trả tiền hay tài sản khác. Câu này phân biệt tặng cho với mua bán, cho mượn.
- Điều kiện nếu có. Viết cụ thể, đo được, có thời hạn; ghi hậu quả khi không thực hiện. Không có điều kiện thì ghi "tặng cho không kèm điều kiện".
- Thời điểm và cách giao. Ngày giao, địa điểm, người trực tiếp nhận. Với động sản thông thường, đây là mốc hợp đồng có hiệu lực.
- Xác nhận của người nhận. Một câu "đã nhận đủ tài sản và giấy tờ kèm theo" cùng chữ ký người nhận.
- Người làm chứng. Không bắt buộc, nhưng hữu ích với tài sản giá trị lớn. Nên chọn người không có quyền lợi liên quan trực tiếp.
- Chữ ký từng trang và số bản. Ký hoặc ký nháy từng trang nếu nhiều trang, ghi số bản, mỗi bên giữ một bản.
Nếu muốn dùng chữ ký điện tử hay lưu bản quét, vẫn nên giữ bản giấy có chữ ký tay. Với tài sản thật sự quan trọng, chứng thực chữ ký là lựa chọn đáng cân nhắc dù không bắt buộc.
Khi nào giấy tay chưa đủ
Giấy viết tay chỉ đủ cho động sản không phải đăng ký. Với các loại tài sản khác, cần làm thêm thủ tục theo quy định:
| Loại tài sản | Giấy tay có đủ không | Cần làm thêm |
|---|---|---|
| Vàng, trang sức, tiền mặt, đồ dùng | Đủ | Không bắt buộc gì thêm; giá trị lớn nên có người làm chứng |
| Ô tô, xe máy | Chưa đủ để chuyển quyền sở hữu | Giấy tờ chuyển quyền theo quy định đăng ký xe hiện hành, đăng ký sang tên |
| Nhà ở, quyền sử dụng đất | Không đủ | Văn bản có công chứng hoặc chứng thực, đăng ký biến động |
| Cổ phần, phần vốn góp | Tuỳ loại hình doanh nghiệp | Thủ tục chuyển nhượng, đăng ký theo luật doanh nghiệp |
| Tài khoản tiết kiệm | Không thay được thủ tục ngân hàng | Làm theo quy định của tổ chức tín dụng |
Với xe và nhà đất, giấy viết tay vẫn có ích như một bằng chứng về ý chí tặng, nhưng không thay được thủ tục. Phần sang tên chi tiết thuộc chuyên mục chuyển nhượng – sang tên; nên kiểm tra yêu cầu hiện hành tại cơ quan đăng ký trước khi chuẩn bị giấy tờ, vì quy định về hình thức giấy tờ xe đã thay đổi nhiều lần.
Ví dụ giả định: tờ giấy tặng vàng cho con gái trước ngày cưới
Bà Hoa muốn tặng con gái ba chỉ vàng trước ngày cưới, để đó là tài sản riêng của con chứ không lẫn vào tài sản chung của vợ chồng trẻ sau này. Tờ giấy của bà gồm một tiêu đề đơn giản, rồi lần lượt: thông tin của bà và của con gái; mô tả ba chỉ vàng gồm loại vàng, kiểu nhẫn, trọng lượng, nơi mua; câu ghi nguồn gốc: vàng mua bằng tiền chung của hai ông bà, nên chồng bà cùng đứng tên bên tặng và ký đồng ý.
Tiếp theo là câu ý chí: hai ông bà tặng cho riêng con gái, không đòi đền bù, không kèm điều kiện. Ngày giao ghi rõ, trước ngày đăng ký kết hôn của con. Con gái ký xác nhận đã nhận đủ. Một người cô ruột ký làm chứng. Giấy làm hai bản, mỗi bên giữ một bản.
Tờ giấy này chỉ dài một trang nhưng trả lời được những câu hỏi có thể xuất hiện nhiều năm sau: vàng là của ai, tặng khi nào, có phải tài sản chung của vợ chồng con gái không, bố có đồng ý không. Thời điểm giao trước ngày đăng ký kết hôn là chi tiết quan trọng, vì tài sản có trước khi kết hôn là tài sản riêng, còn tài sản được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân cũng là tài sản riêng nhưng thường khó chứng minh hơn nếu không có giấy tờ.
Những lỗi viết khiến tờ giấy mất giá trị
Lỗi phổ biến nhất là viết lẫn tặng với mượn: "cho em dùng chiếc xe này", "để lại cho con chiếc nhẫn". Chữ "cho dùng", "để lại" có thể hiểu là cho mượn hoặc di nguyện, không chắc là tặng ngay. Nên dùng chữ "tặng cho" và câu "chuyển quyền sở hữu".
Lỗi thứ hai là không ghi ngày hoặc ghi ngày mơ hồ. Ngày tặng quyết định nhiều thứ: tài sản trước ngày đó là của ai, việc tặng xảy ra trước hay sau khi kết hôn, trước hay sau khi người tặng ốm nặng. Ghi đủ ngày tháng năm, viết tay bằng bút mực, không dùng bút chì.
Lỗi thứ ba là giấy do một người tự viết, tự ký, không có chữ ký bên kia. Tặng cho là hợp đồng; chữ ký của người nhận thể hiện họ đã đồng ý và đã nhận. Lỗi thứ tư là tẩy xoá, viết chèn sau khi ký. Nếu phải sửa, các bên ký xác nhận bên cạnh chỗ sửa. Một tờ giấy sạch, đủ chữ ký, ghi rõ ngày luôn đáng tin hơn nhiều trang giấy chắp vá.
Lỗi cuối cùng ít ai để ý: chép nguyên một mẫu trên mạng mà không sửa cho hợp với món quà của mình. Mẫu viết cho nhà đất có những điều khoản không liên quan đến chiếc nhẫn, trong khi lại thiếu dòng về khuyết tật, về tài sản chung. Tờ giấy tốt là tờ giấy viết cho đúng tài sản, đúng người, đúng hoàn cảnh của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tặng vàng cho con có cần làm giấy không?
Không bắt buộc, vì vàng là động sản không phải đăng ký, việc tặng có hiệu lực khi con nhận. Nhưng với lượng vàng đáng kể, nhất là khi con đã lập gia đình hoặc nhà có nhiều anh chị em, một tờ giấy ghi rõ tặng riêng cho con giúp tránh tranh chấp về tài sản chung, tài sản riêng.
Giấy tặng cho viết tay có cần công chứng không?
Với động sản không phải đăng ký, không bắt buộc. Với nhà đất, bắt buộc công chứng hoặc chứng thực. Với xe, cần giấy tờ chuyển quyền đáp ứng quy định đăng ký xe hiện hành. Chứng thực chữ ký cho giấy tặng đồ giá trị lớn là lựa chọn tự nguyện để tăng độ tin cậy.
Tặng đồ cũ bị hỏng gây thương tích, người tặng có phải chịu không?
Nếu người tặng biết khuyết tật mà không thông báo cho người nhận, người tặng phải bồi thường thiệt hại xảy ra. Nếu không biết thì không phải chịu. Ghi rõ tình trạng đồ cũ trong giấy tặng và để người nhận ký xác nhận là cách bảo vệ cả hai bên.
Một người viết và ký giấy tặng là đủ chưa?
Chưa chắc. Tặng cho là hợp đồng nên cần sự đồng ý của người nhận. Giấy chỉ có chữ ký người tặng chứng minh được ý chí tặng nhưng chưa chứng minh người nhận đã đồng ý và đã nhận. Nên có chữ ký cả hai bên và ngày giao nhận.
Có nên ghi giá trị tài sản vào giấy tặng cho không?
Không bắt buộc, nhưng nên ghi giá trị ước tính tại thời điểm tặng. Con số này hữu ích khi cần tính toán sau này, ví dụ khi chia di sản, khi xác định tài sản riêng lúc ly hôn, hay khi làm thủ tục có liên quan đến thuế.
Giấy tặng cho bị mất thì sao?
Việc tặng đã hoàn tất vẫn có giá trị vì động sản đã giao. Tuy nhiên chứng minh sẽ khó hơn khi có tranh chấp. Nên giữ mỗi bên một bản, chụp lưu bản điện tử, và với tài sản quan trọng có thể nhờ người làm chứng giữ thêm một bản.