Xe máy thuê bị mất trộm thì về nguyên tắc người thuê phải bồi thường cho chủ xe, vì người thuê có nghĩa vụ bảo quản và trả lại tài sản; mức bồi thường là thiệt hại thực tế, thường được tính theo giá trị của chiếc xe tại thời điểm mất chứ không phải giá xe mới. Trộm cắp thường khó được coi là sự kiện bất khả kháng, vì đó là rủi ro có thể lường trước và phòng tránh ở mức hợp lý.
Tuy vậy, câu trả lời thay đổi theo hoàn cảnh cụ thể: xe bị trộm khi đang gửi ở bãi có vé, bị cướp có dùng vũ lực, hay bị mất vì để chìa khoá trên xe là những trường hợp rất khác nhau. Bài đi qua việc cần làm ngay khi mất xe, các mức lỗi của người thuê, cách tính tiền đền, vai trò của bảo hiểm và chuyện xe được tìm thấy sau khi đã đền.
Việc cần làm ngay khi phát hiện mất xe
Vài giờ đầu quyết định khả năng tìm lại xe và cũng quyết định chứng cứ về lỗi của người thuê. Hãy làm theo thứ tự dưới đây.
- Kiểm tra quanh khu vực, hỏi người trông xe, chủ quán, người bán hàng gần đó; đôi khi xe chỉ bị dời chỗ.
- Trình báo ngay tại công an xã, phường nơi mất xe; mang theo giấy tờ tuỳ thân, hợp đồng thuê hoặc thông tin xe; xin giấy xác nhận đã trình báo.
- Báo cho chủ xe càng sớm càng tốt, kèm thời gian, địa điểm mất và giấy trình báo; chủ xe có giấy đăng ký nên thường cần cùng làm việc với công an.
- Đề nghị chủ quán, chủ nhà nghỉ, hộ dân gần đó cho xem hoặc giữ lại đoạn camera; dữ liệu camera thường bị ghi đè sau vài ngày.
- Giữ chìa khoá xe và vé gửi xe nếu có; đó là chứng cứ cho thấy bạn đã khoá xe và đã gửi xe.
- Ghi lại diễn biến bằng văn bản ngay trong ngày: đỗ xe lúc mấy giờ, ở đâu, đã khoá những gì, phát hiện mất lúc nào.
Đừng tự ý đi tìm xe ở những nơi nghi là tiêu thụ đồ gian hay tự thương lượng chuộc xe. Việc đó vừa nguy hiểm, vừa có thể khiến bạn vướng vào chuyện mua bán tài sản do người khác phạm tội mà có.
Mức lỗi của người thuê trong từng hoàn cảnh
Để chìa khoá trên xe, không khoá cổ, đỗ ngoài đường qua đêm. Đây là thiếu sót rõ ràng trong nghĩa vụ bảo quản. Người thuê khó có lý lẽ nào để giảm trách nhiệm, và thường phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế.
Khoá cẩn thận, đỗ ở chỗ đông người trong thời gian ngắn. Người thuê đã bảo quản ở mức bình thường. Tuy vậy, theo nguyên tắc trách nhiệm hợp đồng, người không trả lại được tài sản vẫn phải chịu trách nhiệm trừ khi chứng minh được sự kiện bất khả kháng; trộm cắp thông thường thường không đủ điều kiện đó. Mức độ cẩn thận của người thuê vẫn có giá trị khi hai bên thương lượng.
Gửi xe ở bãi có vé, có người trông. Khi đó đã hình thành quan hệ gửi giữ giữa người thuê và bên trông giữ xe. Người thuê vẫn phải trả lời chủ xe, nhưng có quyền đòi bên trông giữ bồi thường theo hợp đồng gửi giữ. Vé gửi xe là chứng cứ quan trọng nhất.
Bị cướp có dùng vũ lực hoặc đe doạ. Đây là hành vi phạm tội nghiêm trọng mà người thuê khó chống lại. Tranh chấp về việc có phải bồi thường hay không trong trường hợp này phụ thuộc vào thoả thuận và đánh giá cụ thể; người thuê cần có hồ sơ trình báo đầy đủ và nên tìm tư vấn.
Tính tiền bồi thường: các khoản và cách xác định
Bồi thường trong hợp đồng nhằm bù thiệt hại thực tế, không phải để chủ xe có lời. Bảng dưới liệt kê các khoản thường được nêu và cách xác định. Con số trong cột ví dụ là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính.
| Khoản | Cách xác định | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Giá trị xe | Giá trị thị trường của xe cùng loại, cùng đời, tình trạng tương đương tại thời điểm mất; có thể nhờ thẩm định giá hoặc tham khảo nơi mua bán xe cũ | Xe đã dùng nhiều năm được thoả thuận ở mức bằng khoảng nửa giá mua mới |
| Giá trị đã thoả thuận trước | Nếu hợp đồng ghi sẵn giá trị xe để làm căn cứ bồi thường, các bên thường dựa vào con số đó | Hợp đồng ghi giá trị xe là một con số cụ thể, hai bên dùng luôn |
| Tiền thuê đến ngày mất | Người thuê vẫn trả tiền thuê cho thời gian đã dùng | Thuê năm ngày, mất xe ngày thứ ba thì trả ba ngày |
| Thu nhập bị mất của chủ | Chỉ khi chứng minh được thiệt hại thực tế, như chủ kinh doanh cho thuê bị mất thu nhập trong thời gian hợp lý để mua xe thay | Thường gây tranh cãi, cần chứng cứ |
| Phụ kiện và giấy tờ | Mũ bảo hiểm, giá đỡ điện thoại, chi phí làm lại giấy tờ nếu bị mất cùng xe | Tính theo giá thực tế từng món |
Chủ xe đòi đền bằng giá một chiếc xe mới khi chiếc bị mất đã cũ là đòi vượt thiệt hại thực tế, trừ khi hợp đồng đã ghi như vậy. Ngược lại, người thuê cũng không nên tự định một con số thấp. Cách công bằng là hai bên cùng tham khảo giá xe cũ tương đương và ghi lại căn cứ đã dùng.
Bảo hiểm có trả cho xe bị mất không
Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe máy chỉ dùng để bồi thường cho người khác khi xe gây tai nạn. Nó không trả cho trường hợp chính chiếc xe bị mất. Nhiều người nhầm điểm này và tưởng giấy bảo hiểm đi theo xe sẽ giải quyết được việc mất trộm.
Có những loại bảo hiểm tự nguyện cho vật chất xe hoặc cho rủi ro mất cắp, mất cướp, tuỳ sản phẩm của từng doanh nghiệp bảo hiểm. Nếu chủ xe có mua, việc chi trả phụ thuộc vào quy tắc của sản phẩm, thường đòi có hồ sơ trình báo công an và có thể loại trừ các trường hợp như để chìa khoá trên xe. Phần bảo hiểm không trả hoặc phần khấu trừ thường được chủ xe đòi lại người thuê.
Với người kinh doanh cho thuê xe máy ở các điểm du lịch, mua bảo hiểm mất cắp cho đội xe là một cách chia rủi ro. Với người thuê, hỏi trước khi nhận xe "xe có bảo hiểm mất cắp không, nếu mất thì quy trình ra sao" giúp biết trước mình đang gánh bao nhiêu rủi ro.
Xe được tìm thấy sau khi đã đền
Không hiếm trường hợp công an tìm lại được xe sau vài tuần hoặc vài tháng. Xe bị trộm vẫn thuộc quyền sở hữu của chủ xe đứng tên trên giấy đăng ký, nên khi có kết quả điều tra, xe được xem xét trả lại cho chủ sở hữu theo thủ tục của cơ quan đang giải quyết.
Nếu người thuê đã bồi thường đủ giá trị xe, việc chủ xe nhận lại xe mà vẫn giữ toàn bộ tiền bồi thường sẽ khiến chủ được bù hai lần cho một thiệt hại. Cách xử lý hợp lý là chủ xe hoàn lại tiền bồi thường, trừ đi các chi phí sửa chữa nếu xe bị hư hỏng và các thiệt hại thực tế khác trong thời gian mất xe. Hai bên nên ghi trước điều này vào biên bản thoả thuận bồi thường, ví dụ "nếu tìm lại được xe thì xử lý như sau".
Cũng có cách khác là khi bồi thường, hai bên thoả thuận người thuê nhận quyền đối với chiếc xe nếu tìm thấy. Cách này kéo theo thủ tục sang tên phức tạp và cần đối chiếu quy định đăng ký xe hiện hành, nên phần lớn mọi người chọn phương án hoàn tiền.
Đặt cọc, giấy tờ để lại và khi nào cần tư vấn
Khi mất xe, chủ xe thường giữ lại khoản đặt cọc và đôi khi giữ giấy tờ người thuê đã để lại làm tin. Khoản cọc có thể được dùng để trừ vào tiền bồi thường theo thoả thuận, nhưng giấy tờ tuỳ thân không phải tài sản để trừ nợ. Người thuê có quyền đòi lại giấy tờ của mình; chủ xe muốn bảo đảm việc bồi thường nên lập văn bản cam kết trả nợ thay vì giữ giấy tờ.
Thoả thuận bồi thường nên làm thành văn bản: giá trị xe hai bên chấp nhận và căn cứ, số tiền đã trả, lịch trả phần còn lại, cách xử lý nếu tìm lại được xe. Ví dụ giả định: một nhóm khách thuê xe ở Đà Nẵng mất một chiếc trước nhà nghỉ; hai bên thống nhất giá trị theo giá xe cũ tương đương, người thuê trả trước một phần, phần còn lại chuyển khoản trong hai tháng, và ghi rõ nếu tìm lại được xe thì chủ hoàn tiền sau khi trừ chi phí sửa.
Nếu hai bên chênh nhau quá xa về giá trị xe, hoặc có dấu hiệu chủ xe và người khác dàn dựng việc mất xe, hoặc xe bị cướp có bạo lực, bạn nên tìm tư vấn trước khi ký bất cứ cam kết nào. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, gửi kèm hợp đồng thuê, giấy trình báo và các tin nhắn, để biết mình đang ở thế nào trước khi thương lượng tiếp.
Phòng mất xe: việc nhỏ của cả hai bên
Phần lớn vụ mất xe thuê rơi vào vài thói quen lặp lại: đỗ vội trước quán, để xe ngoài sân nhà nghỉ qua đêm, quên rút chìa. Một số việc dưới đây tốn ít công nhưng giảm đáng kể rủi ro và giảm tranh cãi nếu chuyện vẫn xảy ra.
- Người thuê: luôn rút chìa và khoá cổ, kể cả dừng vài phút; ưu tiên chỗ gửi có vé, có người trông; buổi tối hỏi nhà nghỉ có chỗ để xe trong nhà không.
- Người thuê: chụp ảnh xe kèm biển số ngay lúc nhận và lưu số khung, số máy; khi trình báo mất, những thông tin này giúp công an tra cứu nhanh hơn.
- Người thuê: hỏi trước chủ xe xem xe có bảo hiểm mất cắp không và giá trị xe hai bên sẽ dùng nếu có sự cố.
- Người cho thuê: trang bị khoá phụ hoặc khoá đĩa đi kèm xe, hướng dẫn khách dùng; nếu có thiết bị định vị, ghi rõ trong hợp đồng để khách biết.
- Người cho thuê: ghi sẵn trong hợp đồng giá trị xe làm căn cứ bồi thường và quy trình khi mất xe, thay vì để đến lúc mất mới thương lượng.
- Cả hai bên: lưu cách liên lạc của nhau ngoài một kênh duy nhất, để khi điện thoại hết pin hay mất sóng vẫn báo được cho nhau.
Thiết bị định vị chỉ nên lắp và dùng với mục đích bảo vệ tài sản, có báo cho người thuê biết; theo dõi người khác một cách bí mật có thể đụng tới quy định về dữ liệu cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Xe thuê bị mất khi đang gửi ở bãi có vé thì đòi ai?
Chủ xe đòi người thuê theo hợp đồng thuê. Người thuê đòi bên trông giữ xe theo hợp đồng gửi giữ, với vé gửi xe là chứng cứ. Nếu bãi giữ xe có lỗi, bên trông giữ phải bồi thường. Người thuê nên báo ngay cho bên trông giữ và yêu cầu họ cùng lập biên bản.
Chủ xe có được đòi đền bằng giá xe mới không?
Về nguyên tắc, bồi thường tương ứng với thiệt hại thực tế, tức giá trị của chiếc xe tại thời điểm mất. Nếu hợp đồng thuê đã ghi một giá trị xe cụ thể làm căn cứ bồi thường, các bên thường dựa vào con số đó. Không có thoả thuận thì chủ xe khó đòi bằng giá xe mới cho một chiếc xe đã cũ.
Người thuê không có tiền đền ngay thì phải làm sao?
Hai bên có thể thoả thuận trả dần, lập văn bản ghi số tiền, lịch trả và cách xử lý nếu tìm lại xe. Chủ xe không được tự ý giữ người, giữ giấy tờ tuỳ thân để ép trả, hay đe doạ. Nếu không thoả thuận được, chủ xe có quyền khởi kiện đòi bồi thường.
Mất xe khi đang đi du lịch ở tỉnh khác thì trình báo ở đâu?
Trình báo tại công an xã, phường nơi xảy ra việc mất xe, không phải nơi bạn cư trú. Xin giấy xác nhận đã trình báo và gửi bản chụp cho chủ xe. Chủ xe có thể cần làm việc thêm với công an nơi mất xe vì họ là người đứng tên trên giấy đăng ký.
Người thuê có phải trả tiền thuê cho những ngày sau khi mất xe không?
Thường thì không, vì sau khi mất xe, người thuê không còn dùng được tài sản. Tiền thuê được tính đến ngày mất. Thiệt hại của chủ trong thời gian chưa có xe thay, nếu chứng minh được, được tính vào phần bồi thường thay vì tính như tiền thuê.
Có nên thoả thuận trước giá trị xe trong hợp đồng thuê không?
Nên, nhất là với thuê nhiều ngày. Một con số hai bên đã đồng ý từ đầu giúp tránh tranh cãi lúc căng thẳng nhất. Người thuê nên xem con số đó có sát giá xe cũ tương đương không trước khi ký, vì nó sẽ là căn cứ chính khi có sự cố.